Cena i rentowność — odwrotnie zawsze
Reguła fundamentalna rynku obligacji: cena obligacji i jej rentowność (yield) zawsze poruszają się w przeciwnych kierunkach. Gdy cena rośnie, yield spada. Gdy cena spada, yield rośnie. To nie zbieg okoliczności — to matematyczna konieczność.
Dlaczego — w prostych słowach
Kupujesz obligację za 1000 zł z kuponem 5% (rocznie wypłaca 50 zł). Po roku stopy w gospodarce rosną. Nowe obligacje 10-letnie wychodzą z kuponem 7% (wypłacają 70 zł rocznie). Twoja obligacja 5% staje się gorsza — nikt nie chce jej kupić za 1000 zł, bo za te same pieniądze dostanie nową 7%-tówkę.
Twoja obligacja musi spaść w cenie, dopóki nie zapewni tej samej efektywnej rentowności co nowe obligacje (7%). Powiedzmy, spada do 750 zł — wtedy stały kupon 50 zł rocznie + zysk 250 zł przy wykupie po nominale 1000 zł daje rentowność około 7%. Cena spada, yield rośnie. Mechanizm.
Yield to Maturity (YTM) — najważniejszy wskaźnik
YTM (Yield to Maturity, rentowność do wykupu) to roczna stopa zwrotu, jaką dostaniesz, jeśli:
- kupisz obligację po aktualnej cenie rynkowej,
- utrzymasz ją do dnia wykupu,
- reinwestujesz każdy otrzymany kupon po tej samej rentowności.
YTM uwzględnia trzy źródła zwrotu: bieżące kupony + zysk/strata kapitałowa (różnica między ceną zakupu a nominałem) + reinwestycję kuponów. To najlepsza miara faktycznego zwrotu z obligacji długoterminowo.
| Scenariusz | Cena | Kupon | YTM |
|---|---|---|---|
| Kupno po nominale (par) | 1000 zł | 5% | 5,00% |
| Kupno powyżej nominału (premium) | 1050 zł | 5% | ~4,5% |
| Kupno poniżej nominału (discount) | 950 zł | 5% | ~5,7% |
| Kupno głęboko poniżej nominału | 750 zł | 5% | ~9% |
Duracja — wrażliwość na zmianę stóp
Duracja to średni ważony czas otrzymywania przepływów pieniężnych z obligacji, wyrażony w latach. Jest kluczową miarą wrażliwości na zmiany stóp procentowych.
Duracja nie jest dokładnie tym samym co termin do wykupu. Obligacja zerokuponowa (bez kuponów, tylko wypłata nominału na koniec) ma duracja = termin do wykupu. Obligacja z wysokim kuponem ma duracja krótsza niż termin do wykupu (bo dostajesz pieniądze wcześniej w postaci kuponów).
Katastrofa 2022 — kiedy obligacje przestały być „bezpieczne"
Krótkie vs długie — dramatyczna różnica zmienności
Jak praktycznie używać duracji
Gdy spodziewasz się obniżek stóp
Kup długą duracja (TLT, EDV, ZROZ). Spadek stóp = wzrost cen, a dłuższa duracja = większy wzrost. Klasyczne zachowanie w fazie recesji — bank centralny ratuje gospodarkę obniżając stopy, długie obligacje rosną najsilniej.
Gdy spodziewasz się podwyżek stóp
Trzymaj krótką duracja (SHY, BIL, JPST). Wzrost stóp tylko minimalnie wpływa na cenę krótkich obligacji, a dodatkowo szybko możesz reinwestować w nowe obligacje z wyższym kuponem.
Gdy nie wiesz
Średnia duracja (IEF, AGG, BND). To rozsądny domyślny wybór. Daje umiarkowaną wrażliwość na stopy, a większość bezowych okresów (kiedy stopy nie zmieniają się drastycznie) przechodzi spokojnie.
YTM jako predyktor zwrotu w długim terminie
Empiryczna obserwacja: YTM w momencie zakupu jest bardzo dobrym predyktorem rocznej stopy zwrotu z obligacji w długim terminie. Lepszym niż jakikolwiek inny wskaźnik.
Konkretnie: jeśli YTM 10-letnich obligacji wynosi dziś 4,5%, to z dużym prawdopodobieństwem twój roczny zwrot przez następne 10 lat będzie blisko 4,5%. Niekoniecznie dokładnie — bo reinwestycja kuponów zależy od przyszłych stóp — ale różnica rzadko przekracza 0,5pp w jedną stronę lub drugą.
W 2020 r. YTM 10-letnich obligacji USA wynosił 0,5%. Z YTM = 0,5% trudno o zysk powyżej 1% rocznie w 10 lat. To dlatego ostrzegawcze sygnały dotyczące „obligacji jako pułapki" były tak silne. Realnie ludzie kupowali obligację, której teoretyczna stopa zwrotu była niższa od oczekiwanej inflacji — czyli gwarantowali sobie ujemną realną stopę zwrotu.
Convexity — co kapitan duracji wam nie powie
Reguła „1pp wzrostu stóp = 1% spadku za rok duracji" jest pierwszym przybliżeniem. W rzeczywistości istnieje też convexity — efekt drugiego rzędu, który sprawia, że spadek przy wzroście stóp jest nieco mniejszy niż wzrost przy spadku stóp o tę samą wartość.
Dla retail inwestora nie trzeba znać matematyki convexity — wystarczy świadomość, że długie obligacje mają asymetrię na korzyść posiadacza w długim terminie (przy spadku stóp wygrywasz więcej, niż przegrywasz przy podwyżce o tę samą wartość).
Czego się nauczyć — checklist
- Sprawdź YTM przed zakupem. To realna oczekiwana stopa zwrotu.
- Sprawdź duracja. Krótka = mała wrażliwość, długa = duża.
- YTM vs inflacja. Jeśli YTM < oczekiwana inflacja → realnie tracisz.
- YTM vs ryzyko. Jeśli YTM obligacji korporacyjnej tylko o 1pp wyższy niż YTM obligacji skarbowej tego samego terminu — premia za ryzyko jest mała, lepiej trzymać skarbówki.
- Nigdy nie zakładaj „obligacje są bezpieczne". Tłumaczenie z 2022 było bolesne dla milionów inwestorów.
Co dalej
- Krzywa dochodowości — co mówi rynek o gospodarce
- TIPS — obligacje chroniące przed inflacją
- Polskie obligacje skarbowe — IKE/IKZE, COI, EDO